Wyniki badań

Walencja stereotypu, to czy jest negatywny, pozytywny, ambiwalentny czy neutralny może świadczyć o postawach wobec członków grupy czy kategorii społecznej, której stereotyp dotyczy. Stereotyp może stanowić przekonaniowy element postawy wobec tej grupy czy kategorii[1].

Uporządkowanie i klasyfikacja wymienionych przez badanych cech osoby bezrobotnej wymagała przyjęcia pewnych założeń odnośnie walencji stereotypu.

Za Ireną Reszke postanowiono przyjąć takie określenia jak: „biedny”, „zrezygnowany” itp., jako niezawierające oceny negatywnej i zaliczyć je do określeń składających się na stereotyp neutralno- pozytywny. Oprócz niego postanowiono wyróżnić także stereotyp negatywny i przydzielić do tej grupy takie określenia jak: „leniwy”, „niewykształcony”.

Tabela 8. Rodzaje stereotypów według ich walencji

Źródło: Opracowanie własne na podstawie badań przeprowadzonych dnia 06.04.07 w firmie Telekomunikacja Polska.

Jak wynika z tabeli 8 prawie tyle samo badanych ujawniło stereotyp pozytywno- neutralny i negatywny. Tylko 10 % badanych odrzuciło stereotyp, twierdząc, że nie potrafią wymienić takich cech, ponieważ bezrobotni są różni, bądź tacy sami jak osoby pracujące.

Badanych zapytano, także o kwestię przestępczości wśród bezrobotnych. Mimo, iż we wcześniejszym pytaniu badani nie wymienili wśród cech bezrobotnych, tego, że są to osoby, które wchodzą w konflikt z prawem. To w pytaniu czy bezrobotni częściej wchodzą w konflikt z prawem niż pracujący, odpowiedzi twierdzącej udzieliło 33% badanych.

Oprócz cech bezrobotnych badanych zapytano także o wartości i potrzeby, które najbardziej sobie ceni polski bezrobotny. Jak wynika z rysunku 8 w opiniach badanych najcenniejszy dla bezrobotnego jest zasiłek (26,5%), niewątpliwie po utracie pracy jest on dużą pomocą dla osoby, która znalazła się w trudnej sytuacji finansowej, więc nie można interpretować tej odpowiedzi jako stawiającej bezrobotnych w złym świetle, jako ludzi wyłudzających zasiłek, nie chcących podjąć pracy.

Na drugim miejscu badani wymienili pracę (19%), co również wskazuje na pozytywny stosunek do bezrobotnych, jako mających szacunek do pracy. Praca jest jedną z podstawowych potrzeb człowieka i wyznacznikiem jego egzystencji. Bezrobotni, pozbawieni możliwości zaspokojenia tej potrzeby oraz realizowania poprzez pracę swych aspiracji życiowych i wartości, podlegają procesom frustracji degradacji społecznej, które są istotnym źródłem powstawania i rozwoju szeregu patologicznych zjawisk społecznych (przestępczości, narkomanii)[2].

Rys. 8. Wartości, potrzeby, które ceni polski bezrobotny

Źródło: Opracowanie własne na podstawie badań przeprowadzonych dnia 06.04.07 w firmie Telekomunikacja Polska.

W badaniach nad bezrobociem używa się pojęcia wartości pracy, czyli miejsca pracy w osobistej hierarchii wartości danej osoby. Im wyższe miejsce zajmuje praca, im większe znaczenie jest jej przypisywane tym trudniej jest pogodzić się z jej utratą, a towarzyszą temu uczucia obniżenia poczucia wartości i samooceny danej jednostki. Pozytywną konsekwencją wysokiego ulokowania wartości pracy w hierarchii osobistej człowieka jest poczucie silnej motywacji i nastawienie na znalezienie nowego zatrudnienia. Natomiast osoby, którym zdarzyło się doświadczyć bezrobocia, bardziej cenią wartość pracy w swoim życiu.

Badani uznali, że dla bezrobotnego szczególną wartość stanowią także pieniądze (17%), których brak jest odczuwany w chwili utraty pracy i wiążę się z obniżeniem standardu życia, mogącym prowadzić nawet do ubóstwa, przy przedłużającym się okresie pozostawania bez pracy. Z pogorszeniem się sytuacji finansowej wiążę się także izolacja społeczna osób bezrobotnych, wycofanie się z uczestnictwa w życiu, kulturalnym, politycznym.

Rodzina znalazła się na kolejnym miejscu w opiniach badanych (12,3%) jako wartość ceniona przez bezrobotnych. Jest to stosunkowo niski wynik, biorąc pod uwagę, wcześniejszą odpowiedź na pytanie dotyczące pomocy osobie bezrobotnej, na które 83% badanych udzieliło odpowiedzi, że właśnie na rodzinę może liczyć osoba, która znalazła się w sytuacji bez pracy.

Bezrobotny specjalne znaczenie przypisuje kontaktom z najbliższymi jej osobami, wymagając od nich szczególnej w tym okresie lojalności, niezawodności, przyjaźni. Bardzo łatwo może odebrać opatrznie nawet neutralny komunikat, sprawiając, że psychologiczny wzrost znaczenia innych prowadzi do wtórnej izolacji, tym razem już nie tylko od osób bezrobotnych, lecz nawet najbliższych.

W odpowiedziach badanych, jako ceniony, wskazany również został czas wolny (8,2%) jaki mają do swojej dyspozycji osoby bezrobotne. Jednakże w praktyce, po utracie pracy wśród bezrobotnych występują raczej trudności w zagospodarowaniu czasu wolnego i wcześniej wspomniane wycofanie się z życia pozazawodowego. Oprócz problemów finansowych izolacja może wynikać, z obniżenia poczucia własnej wartości. Bezrobotni, którzy nie chcą by została przypisana im ta negatywnie naznaczona etykieta, unikają kontaktów z innymi, mając poczucie występowania w relacjach społecznych przede wszystkim jako bezrobotny.

Oprócz wyżej wymienionych, padały również odpowiedzi, że bezrobotny ceni sobie: możliwość znalezienia pracy (7,5%), pomoc państwa (4%) oraz inne (5,5%), takie jak: zapomogi, świadczenia, dodatki mieszkaniowe, możliwość uchylania się od płacenia mandatów.

W badaniach postanowiono zająć się także zagadnieniem zalet polskiego bezrobotnego.

Rys.9. Zalety polskiego bezrobotnego

Źródło: Opracowanie własne na podstawie badań przeprowadzonych dnia 06.04.07 w firmie Telekomunikacja Polska.

Jak widać na rysunku 9, badani uznali, że polski bezrobotny ma niewygórowane żądania płacowe (37%), jest gotowy do podjęcia każdej pracy (30,2%), oraz dyspozycyjny (16,1%).

Jednakże bardzo mały odsetek badanych wskazał na takie zalety jak: łatwość przekwalifikowania się (5,3%), łatwość zmiany miejsca zamieszkania (4%), oraz wysokie kwalifikacje, które niewątpliwie zwiększają szansę osoby bezrobotnej na rynku pracy.

Analizując odpowiedzi respondentów dotyczące stereotypów bezrobotnych można zauważyć, że obraz osoby pozostającej bez pracy jest w znacznym stopniu zróżnicowany i niejednoznaczny. Z jednej strony badani przypisywali bezrobotnym cechy negatywne, takie jak lenistwo, bierność czy brak chęci do pracy, z drugiej natomiast wskazywali na trudną sytuację życiową tych osób, ich zagubienie, stres oraz brak wiary we własne możliwości. Świadczy to o współwystępowaniu dwóch sposobów postrzegania bezrobocia – jako skutku indywidualnych cech jednostki lub jako konsekwencji trudnej sytuacji społeczno-ekonomicznej.

Stereotypy pełnią istotną funkcję w życiu społecznym, ponieważ pozwalają ludziom upraszczać i porządkować rzeczywistość społeczną. Jednocześnie jednak mogą prowadzić do niesprawiedliwych ocen i uprzedzeń wobec określonych grup społecznych. W przypadku osób bezrobotnych stereotypy mają szczególne znaczenie, ponieważ dotyczą grupy narażonej na wykluczenie społeczne oraz obniżenie statusu społecznego. Negatywne postrzeganie bezrobotnych może prowadzić do ich stygmatyzacji oraz utrudniać ponowną integrację zawodową i społeczną.

Warto zwrócić uwagę, że wiele określeń zaliczonych do stereotypu neutralno-pozytywnego odnosi się do emocjonalnych i psychologicznych konsekwencji utraty pracy. Takie cechy jak „zestresowany”, „załamany”, „zrezygnowany” czy „zagubiony” wskazują, że badani dostrzegają trudności, z jakimi mierzą się osoby bezrobotne. Utrata pracy bardzo często prowadzi do obniżenia poczucia własnej wartości, utraty poczucia bezpieczeństwa oraz pojawienia się lęku o przyszłość. Długotrwałe pozostawanie bez zatrudnienia może powodować poczucie bezradności, izolację społeczną oraz problemy emocjonalne.

Jednocześnie część respondentów przypisywała bezrobotnym cechy wskazujące na brak aktywności i odpowiedzialności za własną sytuację życiową. Takie określenia jak „uchylający się od pracy”, „pracujący na czarno” czy „nadużywający alkoholu” odzwierciedlają przekonanie, że część osób bezrobotnych świadomie rezygnuje z aktywności zawodowej lub funkcjonuje poza oficjalnym rynkiem pracy. Tego rodzaju przekonania są często wzmacniane przez przekazy medialne oraz społeczne opinie dotyczące osób korzystających z pomocy społecznej.

Interesujący jest fakt, że jedynie niewielka część respondentów całkowicie odrzuciła stereotypizację osób bezrobotnych. Oznacza to, że większość badanych posiada określone wyobrażenia na temat bezrobotnych, niezależnie od tego, czy mają one charakter pozytywny czy negatywny. Świadczy to o silnym zakorzenieniu stereotypów dotyczących bezrobocia w świadomości społecznej. Jednocześnie odpowiedzi osób odrzucających stereotyp wskazują na bardziej indywidualne podejście do problemu bezrobocia i dostrzeganie różnorodności doświadczeń życiowych osób pozostających bez pracy.

Wyniki badań dotyczących przestępczości wśród bezrobotnych pokazują, że część respondentów wiąże brak pracy z większym ryzykiem zachowań niezgodnych z prawem. Może to wynikać z przekonania, że trudna sytuacja materialna, frustracja oraz brak perspektyw zawodowych zwiększają prawdopodobieństwo występowania zjawisk patologicznych. Bezrobocie rzeczywiście może sprzyjać marginalizacji społecznej i nasilaniu problemów społecznych, jednak utożsamianie osób bezrobotnych z przestępczością prowadzi do utrwalania negatywnego stereotypu tej grupy społecznej.

Analiza odpowiedzi dotyczących wartości cenionych przez bezrobotnych wskazuje, że respondenci dostrzegają przede wszystkim ekonomiczny wymiar utraty pracy. Wysokie miejsce zajmowały takie wartości jak zasiłek, pieniądze oraz możliwość znalezienia pracy. Świadczy to o przekonaniu, że podstawowym problemem osób bezrobotnych jest pogorszenie sytuacji materialnej i brak środków do życia. Jednocześnie wskazanie pracy jako jednej z najważniejszych wartości może oznaczać, że badani postrzegają osoby bezrobotne jako zainteresowane powrotem na rynek pracy i odzyskaniem stabilizacji życiowej.

Praca pełni w życiu człowieka nie tylko funkcję ekonomiczną, ale również społeczną i psychologiczną. Dzięki pracy jednostka może realizować swoje potrzeby, rozwijać umiejętności oraz budować poczucie własnej wartości. Utrata zatrudnienia prowadzi często do zachwiania dotychczasowego stylu życia oraz ograniczenia kontaktów społecznych. Osoby bezrobotne mogą doświadczać poczucia wykluczenia i utraty znaczenia społecznego, co wpływa negatywnie na ich funkcjonowanie psychiczne i społeczne.

Warto podkreślić znaczenie rodziny jako źródła wsparcia dla osób bezrobotnych. Chociaż stosunkowo niewielu respondentów wskazało rodzinę jako najważniejszą wartość cenioną przez bezrobotnych, to jednocześnie większość badanych uznała ją za podstawowe źródło pomocy w sytuacji utraty pracy. Rodzina odgrywa istotną rolę w łagodzeniu skutków bezrobocia, zapewniając wsparcie emocjonalne, materialne oraz pomoc w codziennym funkcjonowaniu. Brak takiego wsparcia może prowadzić do pogłębiania się problemów społecznych i psychologicznych osób pozostających bez pracy.

Respondenci wskazali również czas wolny jako jedną z wartości związanych z bezrobociem. Może to świadczyć o funkcjonującym w społeczeństwie przekonaniu, że osoby bezrobotne dysponują dużą ilością wolnego czasu i nie są obciążone obowiązkami zawodowymi. W praktyce jednak nadmiar wolnego czasu często nie jest odbierany pozytywnie przez osoby pozostające bez pracy. Brak stałego rytmu dnia, ograniczenie kontaktów społecznych oraz poczucie braku przydatności mogą prowadzić do pogorszenia samopoczucia i obniżenia aktywności życiowej.

Wyniki badań dotyczących zalet polskiego bezrobotnego wskazują, że respondenci dostrzegają również pozytywne cechy osób pozostających bez pracy. Najczęściej wskazywano niewygórowane oczekiwania płacowe, gotowość do podjęcia każdej pracy oraz dyspozycyjność. Może to świadczyć o przekonaniu, że osoby bezrobotne są bardziej skłonne do podejmowania zatrudnienia na mniej korzystnych warunkach niż osoby posiadające stałą pracę. Tego rodzaju postrzeganie może wynikać z trudnej sytuacji ekonomicznej bezrobotnych oraz ich potrzeby szybkiego znalezienia źródła dochodu.

Jednocześnie niewielki odsetek respondentów wskazał na wysokie kwalifikacje czy łatwość przekwalifikowania się jako zalety bezrobotnych. Może to oznaczać, że osoby pozostające bez pracy są postrzegane raczej jako posiadające ograniczone kompetencje zawodowe i mniejsze możliwości odnalezienia się na współczesnym rynku pracy. Tego rodzaju przekonania mogą dodatkowo utrudniać bezrobotnym zdobycie zatrudnienia oraz wpływać na sposób traktowania ich przez pracodawców i społeczeństwo.

Przeprowadzone badania wskazują, że stereotyp osoby bezrobotnej ma charakter złożony i niejednoznaczny. Obok cech negatywnych pojawiają się również określenia wskazujące na trudną sytuację życiową oraz psychiczne konsekwencje utraty pracy. Respondenci dostrzegają zarówno problemy ekonomiczne i społeczne związane z bezrobociem, jak i zagrożenia wynikające z marginalizacji tej grupy społecznej. Wyniki badań potwierdzają, że bezrobocie pozostaje istotnym problemem społecznym, wpływającym nie tylko na sytuację materialną jednostek, ale również na sposób ich postrzegania przez społeczeństwo.

[1] I. Reszke: Wobec bezrobocia…, dz. cyt., s.

[2] W. Caban ( red.), Ekonomia, dz. cyt., s. 365

Jeśli szukasz gotowego wzoru swoją pracę dyplomową to polecamy prace dyplomowe - serwis z tysiącami prac dyplomowych z najróżniejszych kierunków.