K.p.a. nie reguluje czynności związanych z przeprowadzeniem rozprawy, ale w oparciu o przepisy kodeksu dotyczące czynności procesowych, które składają się na prowadzenie rozprawy możemy wyróżnić część wstępną oraz część właściwą (główną) rozprawy.[1] Część wstępna rozprawy polega na otwarciu, ustaleniu czy osoby wezwane stawiły się oraz sprawdzeniu, czy nie ma podstaw do odroczenia rozprawy.
Art. 94§1 „Nieobecność na rozprawie stron należycie wezwanych na rozprawę nie stanowi przeszkody do jej przeprowadzenia.
- 2 „Kierujący rozprawą odroczy ją, jeżeli stwierdzi poważne nieprawidłowości w wezwaniu stron na rozprawę, jeżeli niestawienie się strony zostało spowodowane przeszkodą trudną do przezwyciężenia, a także z innej ważnej przyczyny.”
Przepis art. 94 jest rozwinięciem uprawnień strony w toku postępowania dowodowego i dotyczy dwóch bardzo ważnych kwestii, które odnoszą się do przeprowadzenia rozprawy. Pierwsza z nich reguluje skutki niestawienia się strony na rozprawie (§1), a drugą przyczyny, których wystąpienie powoduje powstanie po stronie kierującego rozprawą obowiązek odroczenia jej. Zgodnie z zasadą ogólną czynnego udziału strony w postępowaniu – strona ma prawo uczestnictwa przy czynnościach procesowych postępowania. Organ administracji publicznej spełnia obowiązek zagwarantowania możliwości realizacji tego prawa przez wezwanie strony na rozprawę. Prawidłowe wezwanie musi spełniać warunki ustanowione w art. 91§1 i §2. Wykonanie przez stronę obowiązku stawienia się na rozprawę nie jest już zagrożone sankcją grzywny. Jeżeli nieobecność stron należycie wezwanych nie stanowi przeszkody do przeprowadzenia rozprawy, kierujący rozprawą może w zależności od okoliczności sprawy przeprowadzić rozprawę lub ją odroczyć.[2] Jeżeli strona nie stawi się na rozprawę i nie będzie to spowodowane okolicznościami określonymi w art. 94§2, to rezygnuje ona z prawa do uczestnictwa w postępowaniu. Jeżeli udział strony w rozprawie, nie jest niezbędny zakłada się, że strona dysponuje swoim prawem procesowym do udziału w postępowaniu. W przypadku, gdy strona zrezygnuje z tego prawa, traci możliwość postawienia skutecznego zarzutu naruszenia zasady czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10§1). W związku z tym nie może żądać uchylenia decyzji w trybie wznowienia postępowania.[3] Jeżeli strona nie stawiła się na rozprawie mimo, że była właściwie wezwana, a jej obecność nie jest konieczna, organ może przeprowadzić rozprawę nawet jeśli strona usprawiedliwiła niestawiennictwo. Nieobecność strony na rozprawie samo przez się nie stanowi przeszkody do jej przeprowadzenia. Natomiast kierujący rozprawą obowiązany jest odroczyć rozprawę jeżeli zachodzą przyczyny określone w §2 art. 94, należą do nich:
- poważne nieprawidłowości w wezwaniu stron na rozprawę. Trzeba zwrócić uwagę, że k.p.a. używa przymiotnika „poważne” nieprawidłowości, co oznacza, że nie do każdego uchybienia przepisom o wzywaniu stron na rozprawę kodeks przywiązuje takie konsekwencje.[4] Które uchybienia będą stanowiły poważne nieprawidłowości organ powinien ocenić w konkretnym przypadku w oparciu o zasadę udziału stron w postępowaniu. Jeżeli uchybienia te utrudniły stronie wzięcie udziału w rozprawie na dwa dni przed jej terminem, strona nie była w stanie zebrać potrzebnych dla udowodnienia swojej tezy materiałów, trzeba uznać je za poważne nieprawidłowości. Jeżeli strona nie stawi się na rozprawę, kierujący nią ma obowiązek zbadać, czy została ona prawidłowo wezwana – z zachowaniem warunków określonych w art. 91§1 i §2 i art. 92 i przepisów dotyczących doręczania pism. „Udział w rozprawie to realizacja prawa do udziału w postępowaniu, a przez to prawa do obrony interesu prawnego w postępowaniu”.[5] Strona musi mieć możliwość przygotowania się do obrony oraz do udziału w czynnościach procesowych. Wymagania dotyczące prawidłowości wezwań zapewniają realizację prawa do obrony. Przygotowanie się do obrony będzie niemożliwie jeśli nie zostanie określony przedmiot rozprawy bądź zostanie naruszony siedmiodniowy termin. Jeżeli wezwanie zostanie doręczone stronie mimo, iż ustanowiła ona pełnomocnika to pozbawia to stronę prawa do skutecznej obrony np. ze względów na niezawodność przepisów prawnych. Również nieokreślenie terminu i miejsca rozprawy pozbawia możliwości udziału w rozprawie. Jeżeli zostaną naruszone wymogi dotyczące treści, formy, terminu i doręczeń mamy do czynienia z poważnymi nieprawidłowościami w wezwaniu na rozprawę, co rodzi obowiązek jej odroczenia. Kierujący rozprawą ma obowiązek odroczyć ją również wtedy, gdy stwierdzi nieprawidłowości wezwania na rozprawę w stosunku do jednej strony, w przypadku wielości stron. Obowiązek prawidłowości wezwania na rozprawę odnosi się do wszystkich stron. Jeżeli pomimo wystąpienia poważnych nieprawidłowości w wezwaniu, wszystkie strony stawiły się na rozprawę i wyraziły zgodę na jej przeprowadzenie można uznać, że nie ma przeszkód do odbycia rozprawy. Drugą okolicznością, która rodzi obowiązek odroczenia rozprawy jest
- niestawienie się strony, które zostało spowodowane przeszkodą trudną do przezwyciężenia. Kierujący rozprawą ocenia czy dana przeszkoda była nie do przezwyciężenia. Taką okolicznością jest np. „siła wyższa” powódź, choroba, wyłączenie środków komunikacyjnych z powodu strajku. Organ dokonujący oceny tej okoliczności powinien uwzględnić warunki i możliwości danej strony. Trzecią okoliczność stanowią
- „inne ważne przyczyny”. Kierujący rozprawą ocenia te przyczyny – są nimi te, które uniemożliwiają osiągnięcie celu rozprawy np. niestawienie się strony, świadka lub biegłego co powoduje niemożność udowodnienia danej okoliczności faktycznej.[6] Taką przyczyną może być również choroba pracownika wyznaczonego do kierowania rozprawą, jeżeli rzeczywiście nie może być zastąpiony przez innego pracownika.
Przepis art. 94§2 nie wylicza w pełni przeszkód w przeprowadzeniu rozprawy, ponieważ stanowi on o „innych ważnych przyczynach”, czyli organ może uznać, że pewne okoliczności mogą spowodować, iż konieczne będzie odroczenie rozprawy w danej sprawie.[7] Jeżeli organ podejmie decyzję o odroczeniu rozprawy z powodu niestawiennictwa strony, powinien rozważyć, czy nie ma przesłanek do ukarania strony karą grzywny w trybie art. 88.
Część właściwa rozprawy obejmuje przeprowadzenie dowodów co nie zostało uregulowane w k.p.a. Kodeks nie określa porządku rozprawy, w związku z tym nie reguluje w pełni kwestii dotyczących kierownictwa rozprawy. W zakresie przeprowadzenia rozprawy należy wzorować się na postępowaniu sądowym. Jeżeli nie zachodzi żadna z okoliczności powodujących odroczenie rozprawy rozpoczyna się ona od wywołania sprawy. Po otwarciu rozprawy, kierując nią stwierdza kto stawił się na rozprawę, w jakim charakterze i sprawdza delegacje pełnomocnictwa, wezwania tych osób np. sprawdza czy osoby, które stawiły się w imieniu organizacji społecznej, która jest stroną są jej przedstawicielami statutowymi. Następnie sprawdza jakich osób wezwanych na rozprawę brakuje, czy nie nadesłano usprawiedliwień nieobecności i kontroluje prawidłowość wezwań i doręczeń. W przypadku nieprzybycia strony, świadków i biegłych kierujący postanawia o możliwości odbycia rozprawy. Następnie kierujący rozprawą, zarządza opuszczenie przez świadków miejsca, w którym odbywa się rozprawa i przedstawia istotę rozprawy oraz treść dokumentów, które znajdują się w aktach. Po zreferowaniu rozprawy kierujący nią inicjuje „prawdziwą” rozprawę tzn. udziela głosu uczestnikom dla wywodów i replik. Udzielając głosu stronom, poucza je o prawie składania wyjaśnień, zgłaszania żądań, propozycji i zarzutów oraz dowodów na ich poparcie, a także o prawie wypowiedzenia się co do wyników dotychczasowego postępowania dowodowego. Jeżeli w sprawie biorą udział strony, których interesy są sporne, kierujący rozprawą powinien nakłaniać je do zawarcia ugody.[8] Następnie przeprowadza się postępowanie dowodowe – przeprowadza się dowód z dokumentów, przesłuchuje świadków, biegłych, dokonuje oględzin, itd. Wzorem sądowym świadków przesłuchuje się pojedynczo, w nieobecności świadków, którzy jeszcze nie składali zeznań. Przed odebraniem zeznań od świadka, kierujący rozprawą powiadamia go o prawie odmowy zeznań i odpowiedzi na poszczególne pytania oraz informuje go o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywych zeznań. W przypadku sprzeczności zeznań dochodzi do konfrontacji świadków. Następnie przeprowadza się dowody z opinii biegłych i oględzin. Jeżeli powołano więcej niż jednego biegłego, biegli mogą złożyć opinię osobno lub łącznie. W tym drugim przypadku składa ją jeden z nich w imieniu wszystkich. Biegli mogą też składać opinię pisemną, w takim przypadku kierujący rozprawą powinien odczytać ją na głos. Biegły ma obowiązek stawić się na rozprawie, chyba że w otrzymanym wezwaniu została zamieszczona klauzula, że stawiennictwo biegłego nie jest obowiązkowe. Z reguły biegły zobowiązany jest do stawienia się na rozprawie ponieważ jeżeli nie ma konieczności osobistego udziału biegłego organ po prostu go nie wzywa. Obowiązek biegłego nie ogranicza się tylko do obecności na rozprawie, ale rozciąga się też na osobisty udział w jej przebiegu. Na żądanie organu biegły powinien uzupełnić lub wyjaśnić swoją opinię.[9] Biegły powinien udzielać odpowiedzi na pytania, które zadała mu strona, jeżeli jednak nie dotyczą one istoty sprawy, może zwrócić się do kierującego rozprawę o uchylenie tego pytania. Biegły może też za zgodą prowadzącego rozprawę zadawać pytania świadkowi i stronie jeżeli jest to niezbędne do wydania przez niego opinii.[10] Dowody, które zostały wniesione na piśmie ujawnia się na rozprawie poprzez odczytanie, uczestników rozprawy powiadamia się także o faktach znanych organowi z urzędu. Jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych bądź z powodu ich braku, nie zostały wyjaśnione pewne fakty, które są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, można w celu ich wyjaśnia przesłuchać stronę (art. 86 k.p.a). Strony, ich przedstawiciele i pełnomocnicy mogą podczas rozprawy zadawać pytania świadkom, biegłym i stronom. Strony mogą w różnej formie przejawiać swój czynny udział w postępowaniu dowodowym, przepis art. 95§1 stanowi „Na rozprawie strony mogą składać wyjaśnienia, zgłaszać żądania, propozycje, zarzuty oraz przedstawiać dowody na ich poparcie. Ponadto strony mogą wypowiadać się co do wyników postępowania dowodowego.”
Powyższy przepis stanowi, że stronie przysługują dwa podstawowe uprawnienia: – prawo do czynnego udziału w toku rozprawy poprzez składanie wyjaśnień, żądań, propozycji i zarzutów oraz prawo do przedstawiania dowodów na ich poparcie, – prawo do wypowiedzenia się co do wyników postępowania dowodowego poprzez ustosunkowanie się do tego, które z okoliczności według strony zostały stwierdzone, a które jeszcze nie.[11] Ustny charakter rozprawy wymaga od osoby kierującej nią, aby na wstępie przedstawiła wszystkie wyjaśnienia i dokumenty, które zostały złożone przed rozprawą przez strony oraz oświadczenia złożone przez podmioty faktycznie zainteresowane w przedmiocie rozprawy. Tylko wtedy strony będą miały pełną możliwość zrealizowania uprawnień wynikających z art. 95. W trakcie rozprawy kierujący ma obowiązek pilnować, aby strony z powodu nieporadności nie były ograniczone w składaniu wyjaśnień, zgłaszaniu żądań, propozycji, zarzutów i dowodów na ich poparcie. Obowiązek ten wynika z zasady ogólnej udzielania informacji faktycznej i prawnej (art. 9 k.p.a.). Strony i świadkowie mogą za zezwoleniem kierującego rozprawą dołączyć do protokołu zeznania na piśmie, podpisane przez siebie, a inne dokumenty, które mają znaczenie dla sprawy. Kierujący rozprawą powinien ze względu na jej cel stwierdzać obiektywnie wątpliwości pojawiające się w danej sprawie, zadawać pytania stronom, świadkom i biegłym. Powinien tak kierować przebiegiem rozprawy, aby uczestnicy nie odchodzili od tematu rozprawy. Kierujący rozprawą ustala kolejność zabierania głosu, udzielania odpowiedzi na pytania, składania opinii. Osoba kierująca rozprawą powinna przywiązywać szczególną uwagę do tego, by strona i inni uczestnicy mieli możliwość w pełni wypowiedzenia się w sprawie.
Przepis art. 95§2 stanowi „Kierujący rozprawą może uchylić zadawane świadkom, biegłym, stronom pytania, jeżeli nie mają one istotnego znaczenia dla sprawy. Jednakże na żądanie strony należy zamieścić w protokole osnowę treści uchylonego pytania.” Uprawnienie osoby kierującej rozprawą wynika z tego, że powinna ona zapewnić porządek czynności procesowych i zapobiegać ich przewlekłości. Jeżeli jednak strona zażąda odnotowania w protokole treści uchylonego pytania należy to uczynić. W takim wypadku należy zapisać „osnowę treści”, a nie jego dosłowne brzmienie.[12] Obowiązek odnotowania w protokole treści uchylonego pytania, ma bardzo istotne znaczenia dla ochrony interesu strony, ponieważ na tej podstawie strona może oprzeć zarzut nieustalenia wyczerpującego okoliczności faktycznych, które są ważne dla sprawy. W trakcie trwania rozprawy kierujący nią ma obowiązek pouczyć stronę o uprawnieniach, które jej przysługują oraz przestrzegać, aby miała możliwość ich realizacji. Zobowiązany jest odroczyć rozprawę, jeżeli pełnomocnik, którego ustanowiła strona nie mógł się stawić i w związku z tym nie mogła ona czynnie uczestniczyć w rozprawie. Kierujący rozprawą sprawuje tzw. policję sesyjną i z tego właśnie wynika jego prawo do utrzymania porządku czynności procesowych oraz do zapewnienia prawidłowego przebiegu rozprawy pod każdym względem. Art. 96 „Za niewłaściwe zachowanie się w czasie rozprawy strony, świadkowie, biegli i inne osoby uczestniczące w rozprawie mogą być po uprzednim ostrzeżeniu wydalone z miejsca rozprawy przez kierującego rozprawą oraz ukarane grzywną do 100 zł. Na postanowienie o ukaraniu grzywną służy zażalenie.” Kierujący rozprawą czuwa nad właściwym zachowaniem się osób uczestniczących w rozprawie. Jeżeli uczestnicy rozprawy zachowują się niewłaściwie mimo ostrzeżenia można zastosować wobec nich środki przymusu administracyjnego. Organ może ograniczyć się do wydalenia z miejsca rozprawy bez wymierzenia grzywny lub wymierzyć grzywnę, nie wydalając z rozprawy. Organ może też zastosować łącznie obie sankcje. Zastosowanie środków policji sesyjnej następuje w formie postanowienia, powinno ono spełniać wymogi określone w art. 124 i powinno zostać wydane w formie pisemnej. Na postanowienie to nie służy zażalenie, oprócz postanowienia dotyczącego ukarania grzywną. Postanowienie o ukaraniu grzywną powinno zostać doręczone osobie na piśmie, ponieważ służy na nie zażalenie.[13] Przepis art. 96 mówi o uczestnikach rozprawy, jednak „interpretacja logiczna i celowościowa pozwala (…) objąć nim także inne osoby obecne na rozprawie, jeżeli swoim zachowaniem się utrudniają jej prowadzenie.”[14]
Po wyczerpaniu postępowania dowodowego i umożliwieniu stronom ustosunkowania się do jego wyników kierujący rozprawą zamyka ją. Nie oznacza to zamknięcia w ogóle postępowania dowodowego, ponieważ strona może żądać przeprowadzenia dowodu po zakończeniu rozprawy. Żądanie to należy uwzględnić jeżeli może ono mieć znaczenia dla sprawy. Z rozprawy spisuje się protokół, który powinien odpowiadać ogólnym wymogom stawianym protokołom (art. 68) i dokładnie odzwierciedlać przebieg rozprawy. Dobrze przeprowadzona rozprawa odgrywa duże znaczenie w postępowaniu administracyjnym. Nie tylko przyśpiesza, ułatwia załatwienie sprawy, ale może także doprowadzić do wyrównania sprzecznych interesów stron. Przeprowadzenie rozprawy jest stosowane raczej sporadycznie i przeważnie, ogranicza się do przypadków, w których przepisy prawne uzależniają wydanie decyzji od uprzedniego przeprowadzenia rozprawy. Rzadko wykorzystuje się walor rozprawy, jako formy, która ułatwia pogodzenie sprzecznych interesów stron, konfrontację świadków i znaczne skrócenie biegu postępowania dowodowego, jeżeli jej przeprowadzenie jest fakultatywne.[15]
Dobrze przeprowadzona rozprawa ma duże znaczenie w postępowaniu administracyjnym jako najbardziej wartościowa forma prowadzenia postępowania wyjaśniającego.
[1] Por. B. Adamiak, J. Borkowski – „Polskie postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne”, Warszawa 1999r, s. 205.
[2] Por. Z. Janowicz – op. cit., s. 236.
[3] Por. B. Adamiak, J. Borkowski – op. cit., s. 412.
[4] Por. E. Smoktunowicz – op. cit.,
[5] B. Adamiak, J. Borkowski –op. cit., s. 412.
[6] Por. B. Adamiak, J. Borkowski – op. cit., s. 413.
[7] Por. J. Borkowski, J. Jendrośka, R. Orzechowski, A. Zieliński – op. cit., s. 189.
[8] Por. J. Janowicz – „Kodeks postępowania administracyjnego – komentarz”, Warszawa 1992r, s. 229.
[9] Por. W. Dąbrowski – „Biegły w postępowaniu administracyjnym”, Warszawa 1967r, s. 38.
[10] Por. W. Dąbrowski – op. cit., s. 38.
[11] Por. B. Adamiak, J. Borkowski – op. cit., s. 413.
[12] Por. B. Adamiak, J. Borkowski – op. cit., s. 413.
[13] Por. B. Adamiak, J. Borkowski – op. cit., s. 415.
[14] Por. E. Smoktunowicz – op. cit.,
[15] Por. B. Bogomilski – „Obywatel a administracja”, Warszawa 1977r, s. 45.
Jeśli szukasz gotowego wzoru swoją pracę dyplomową to polecamy prace dyplomowe - serwis z tysiącami prac dyplomowych z najróżniejszych kierunków.